İtaat kelimesi TDK Sözlüğünde söz dinleme ve esneklik anlamlarına gelmektedir. Psikoloji Sözlüğünde ise, kural ve emirlere uygunluk, uyma gibi anlamlara gelmektedir. Self disiplin; kişinin iyi-kötü yanları, faydalı zarar verici özellikleri, beğenilen ve beğenilmeyen davranışları hakkında anlayış kazanmasıdır.
İTAATİ OLUŞTURAN UNSURLAR
-
Otoritenin varlığı
-
İtaat etmesi gereken kişinin varlığı
-
Ortay konan emirler ve kurallar
Öncelikle otorite kim diye bakılır. Eğer otorite oldukça güvenilir, saygıdeğer ve nazik olursa kişiye güven verecektir. Böylece itaat etmek duygusal gelişimin daha sağlıklı oluşmasını sağlayacaktır.
İtaat eden kişi, kendisinden neler isteniyor? Nerede, nasıl davranması gerekiyor? Bu konularda bilgilendirilmelidir. Eğer çocuk ise, uyacağı kurallar kendisine ve yaşına uygun düzenlenmiş mi diye kontrol edilmelidir. Eğer bunlara olumlu cevap verebiliyorsak itaatsizlik olmaz. Çocuğun hangi yaşta ve hangi koşullara sahip olduğunu bilmek gerekir.
Kurallar çocuğun yaşına, ilgilerine, yetenek düzeyine, gereksinim ve gelişim durumuna uygun olup olmadığına bakılır. Ayrıca kurallar çok açık ve uygun bir şekilde anlatılmalıdır.
İTAATSİZLİĞİN NEDENLERİ
-
Kişinin yakın çevresinde bulunan ve onun için otoriteyi temsil eden bireylerin (anne-baba, patron, eş…vb) neyi, ne derece, nerede ve nasıl istemesi gerektiğini bilmemesi.
-
Otorite simgesi olan bireyler arasındaki düşünsel ve eğitimsel tutarsızlık. Kişi kendisinden istenenleri net olarak bilemediği için, ne yapması gerektiğini bilemeyip emir ve kurallara uygunsuz davranabilir.
-
Otoriteyi temsil eden bireylerin, kişiye ne istediklerini çok açık ve net anlatamamaları. Bu durumda kişi ne anlamak istiyorsa, o şekilde davranır.
-
Sınırlı kurallar koymak. Eğer otorite, bireyin hareket etmesini kısıtlayacak çok fazla kural koyuyorsa, kişi bunların hepsine itaat edemeyeceği için, hepsine birden itaatsizlik yapacaktır.
-
Gereksinime uygun olmayan kurallar konulması.
-
Otoritenin bireyin davranışına aldırış etmemesi, kişinin her yaptığını normal karşılaması itaatsizliğe neden olur. Eğer bu durum evde anne-babanın tavrı ise, çocuk okuldaki kurallar karşısında birden boşluğa düşer.
-
Çocuklukta anne-babanın otorite duygusundan yoksun olması veya otorite gücünü kendilerinde bulamamaları.
-
Otoritenin çok düzensiz bir yaşantısının olması. Kişi; “herhangi bir uyulması gereken kural yok. Herkes istediği şeyi yapabilir.” Diye düşünür.
-
Bireyin içtenlikle sevilmemesi ve bunu hissetmesi. Özellikle çocuklar bunu rahatlıkla hisseder ve kurallara karşı çıkmaya başlarlar. Çocuk otoriteden gerektiği kadar sevgi görmemesi. Otoritedeki sevgi çocuğun itaat etmesini sağlayan en büyük nedendir.
-
Kişide diğer bazı uyumsuzluk belirtilerinin varlığı. (öfke, sinirlilik…vb)
İTAATSİZLİK TEDAVİSİ
-
Çoğu zaman bir disiplin problemi olarak ortaya çıkan itaatsizlikte, çocuklardan, gençlerden ve yetişkin bireylerden, nerede, nasıl ve ne yapacağı otorite tarafından çok net bir şekilde anlatılmalıdır.
-
Bireye konulan kurallara çevresindeki bireylerin de uyması beklenir.
-
Çocukların serbest zaman faaliyetlerinde çok katı sınırlar koymamak gerekir. Bu faaliyetler arttırılmalıdır.
-
Kurallar konulmadan önce, mutlaka özellikle gençlerin kurallar konusunda fikirleri alınmalıdır.
-
Bireyler herhangi bir şekilde kurallara uyduklarında, takdir görmeleri ve beğeni almaları gereklidir.
-
Çocuklar toplumsal kuralları 4-5 yaşlarında öğrenmeye başlarlar. 6 yaşında ise öğrenirler. Yetişkinler bu kurallara uyma konusunda model olmalıdırlar.
-
Çocuk veya gencin, kendini disiplin etme, yani kontrol etme becerisinin gelişmesini sağlamak için, buna olanak vermek gerekir.
-
Kişiye kaldırabileceği sorumluluklar verilmelidir.
-
Kişinin kendisinin karar verme mekanizması geliştirilmelidir.
Turkish