DEĞİŞME TEKNİKLERİ

BİLİŞSEL YENİDEN YAPILANDIRMA

Danışanlar olumsuz duygu ve davranışlarına neden olan ve bu nedenle işlevsel olmayan otomatik düşüncelerini tanımayı öğrendikten ve altında yatan inançları farketmeye başladıktan sonra, bu inançlar daha objektif bir biçimde ele alınıp, bilişsel teknikler kullanılarak değiştirmeleri öğretilir.

1-KANIT VAR MI? TEKNİĞİ

Bu teknik kişiye çarpıtılmış yorum ve inançlarının altındaki mantıksal hatalarını görmesine yardımcı olur. Danışanlardan belirli durumlarda ortaya çıkan inanç ve yorumlarını destekleyen ve desteklemeyen kanıtları bulmaları istenir.

ÇARPITILMIŞ İNANÇ	DESTEKLEYEN KANIT	DESTEKLEMEYEN KANIT
Kimse benimle konuşmuyor Benden nefret ediyorlar	Beni aramıyorlar Sürekli ben arıyorum ve bir şey yaşadığımda neyin var diye sormuyorlar	Hasta olduğumda kardeşim arayıp geçmiş olsun dedi Ablam beni birkaç günde bir arayıp sorar Evime davet ettiğimde arkadaşlarım gelirler. Konuşmak istediğimde yanlarına gidersem beni dinlerler

Kanıt olarak neler kullanılabilir?

Hem şimdi hem de geçmişte yaşanılanlar ve gözlemler kanıt olarak kullanılabilir.

Ayrıca kanıtları test etmek için seans aralarında danışanın yapacağı denemeler planlanır.

2-ALTERNATİF YORUMLAMA TEKNİĞİ

Durumun daha gerçekçi yorumu için bu teknikten yararlanılır.

Bu teknik ile danışanlara, içinde bulunulan durumu duygusal tepkiler yerine, gerçekçi neden ve kanıtlara dayanan, alternatif yorumlarla açıklaması öğretilir. Diğer bir değişle, kişiye, daha uyumlu alternatif yorumları görmelerini engelleyen, düşünme hatalarını fark etmeleri için yardım edilir. Ayrıca problem durumlarda alternatif çözümleri bulmalarına yardımcı olunur. Bu teknik özellikle kişinin umutsuz olduğu ve problemin çözülemez olarak algılandığı durumlarda etkilidir.

İŞLEVSEL OLMAYAN YORUM	ALTERNATİF YORUM
İş arkadaşlarım benimle konuşmuyorlar. Benden nefret ediyor olmalılar.	Konuşmaya dalmışlar ve beni fark etmediler Eğer ben gidip yanlarına konuşursam onlar da benimle konuşur Bir kişinin başka bir kişiyle konuşmamasının bir çok nedeni olabilir.

Kişinin işlevsel olmayan yorumu incelendiğinde, düşünmeden tek bir sonuca vardığı ve aşırı tepki gösterdiğini fark ediyoruz. Ayrıca beklentileri de gerçek dışıdır. (Herkes benimle konuşmalı veya benimle ilgilenmeli… vb.)

Alternatif yorumların gerçekliğini sınamak ve bunlara uygun alternatif davranışsal tepkileri ortaya çıkarmak amacıyla ödevler verilir ve bazı deneyimler test edilir.

İŞLEVSEL OLMAYAN DAVRANIŞLAR	ALTERNATİF DAVRANIŞLAR
İş yerinde masasından kalkmayıp kimse ile konuşmama İş arkadaşlarının yüzüne bakmama ve onlarla göz kontağı kurmaktan kaçınma	Konuşmayı başlatma İş arkadaşlarına bakma ve onlara gülümseme

3-DÜŞÜNME HATALARI

A-AŞIRI TEPKİ VERME:

Önemsiz bir olaya, gerçekte olduğunda fazla önem yükleme alışkanlığıdır. Açıklama biçimlerini destekleyen kanıtların ne kadar az olduğu gösterilir.

B-GERÇEK DIŞI BEKLENTİLER:

“Olmalı” veya “Mutlaka” kelimeleri ile anlaşılacağı gibi gerçekçi olmayan beklentilerdir.

“O sınavı mutlaka geçmeliyim”,

“O koltuk takımını mutlaka almalıyım”

“Herkes beni sevmeli”

“Kimse bana haksızlık yapamaz”

Burada “olmalı” ile “olsa iyi olur” diye düşünme arasındaki farkı gösteririz

C-DÜŞÜNMEDEN SONUÇ ÇIKARMA:

Aşırı genellemeye sahip danışanın, gelecekteki talihsiz ve bilinmeyen sonuçları da öngörmesini içerir. “kesin” ve “felaket” sözleri bu çeşit düşünme tarzını anlamamızı sağlar.

“Hiçbir zaman mutlu olamayacağım”

“Annem hep beni eleştiriyor”

“Ne yaparsam yapayım hiçbir işe yaramayacak”

“Müdür bana kızdı, beni hiç sevmiyor”

“Hiç istediğim gibi bir arkadaşım olmayacak”

Bu sonuca varmasını destekleyen ve desteklemeyen kanıtları liste halinde sıralaması istenir.

Bu tekniği bazen yetişkinlerin bile anlaması ve uygulaması zor olabilmektedir. Bu nedenle danışanın yaşı küçüldükçe (çocuk ve ergenler için) bilişsel yeniden yapılandırma tekniklerini anlaması güçleşebilir. Bunun için yaşına uygun olarak bu tekniğin basitçe anlatılması gerekebilir. Eğer danışan benlik tanımlaması yaparken “kimse beni sevmiyor” veya “herkes benden nefret ediyor” gibi ifadeleri sıklıkla kullandığını fark ederse, çok fazla açıklama yapmamıza gerek kalmadan, bu benlik tanımlamasını değiştirmesi için çalışmaya başlayabiliriz.