Korkular rüyalarda açığa çıkar. Bu yüzden rüyalar anlattırılmalı. Bu korkular bilinip gerekli çalışmalar yapılırsa zamanla yok olur. Çok şiddetli korkular unutulmaz. Korku güvensizlikle bağlantılı ise şiddetli olabilir.
Korkuda erkeklerle kızlar arsında bir fark yoktur.
2-6 yaş arası çocuklarda korku daha yaygındır.
2-4 yaş arası çocuklarda daha çok hayvan, fırtına, karanlık, yabancı korkusu görülür.
4-5 yaşlarında hayali korkular olur.
5-11 yaş arası doğa üstü şeylerden (cin, peri…) korkma vardır.
Normalde 9 yaşında korkular kaybolur. 10 yaşında tamamen kaybolması beklenir. Uygun yaklaşım olmazsa kaybolmayabilir.
Korkular normaldir ama, fobi derecesinde ise normal değildir.
FOBİ VE KORKU ARASINDAKİ FARK NEDİR?
FOBİ: Tehlikeli olmayan durumlar karşısında gösterilen abartılı tepkilerdir. Mantıksız, tehlikeli sayılmayan nesneler ve durumlar karşısında korku yaşanıyorsa buna fobi denir.
KORKU: Herhangi bir tehlike belirtisi ve bunun farkında olunmasıyla ortaya çıkan olumsuz ve güçlü bir duygudur. Korku, öğrenilmiş bir duygudur. Aslında başkasının yaşadığı ani bir olay çocukta korku yaratır. İç güdüsel korkular da vardır.
KORKU TÜRLERİ
-
BİREYİN VARLIĞINA ZARAR GELME KORKUSU: Fiziksel yaralanma, hastalanma, zehirlenme, kaçırılma… vb
-
DOĞAL OLAYLAR: Deprem, fırtına, karanlık…vb
-
SOSYAL ORTAMLA İLGİLİ KORKULAR: Okul fobisi, sınavlar, eleştiri, psişik güçler, kalabalık, stres…vb
OKUL FOBİSİ
Okul fobisi 1.sınıfta başlar. Nedeni anneye bağımlılıktır. Eğer okul fobisi diğer sınıf seviyelerinde başlarsa, nedeni başka sebeplerdir. Okul fobisi varsa, çocuk kesinlikle okula gönderilmelidir. Anne bağımlılığı çok ise, annenin ilk zamanlar okula gitmesi, yavaş yavaş okula gelişlerinin azaltılması en son artık gelmemesi şeklinde bir yaklaşımla, bağımlılık güvenli bağlılığa dönüştürülür.
KORKU NEDENLERİ
-
TRAVMATİK DELİRLER: Bunlar fiziksel veya zihinsel olabilir. Kişi küçükken fizyolojik ve bilişsel bir travmatik olay yaşanmışsa bununla baş edecek güçte değildir. Bu yüzden daha sonra bu olay karşısına çıkar. Bazı korkuların nedeni açıktır, bazıları değildir. Örneğin çocuğu kişiyi köpek ısırdı ise hem köpeklerden hem de tüm hayvanlardan korkabilir. Yani korkuyu geneller.
-
FELAKET HABERLERİ: Tv, dergi, gazete veya sosyal medya gibi basın ve iletişim araçları ile duyurulan veya yanında konuşulan felaket haberleri.
-
BAŞKA KİŞİLERİ KONTROL ETMEK: Kişi korkusu ile başka insanları yönetmenin ya da etkilemenin mümkün olacağını keşfetmiştir. Böylece ilgi görür ve dediği yapılır.
-
PSİKOLOJİK YA DA FİZİKSEL ANLAMDA GÜÇSÜZ OLMA: Eğer kişinin özsaygısı düşük ise psikolojik anlamda korkuya karşı savunma mekanizması da zayıftır. Özsaygısı düşük bireyler daha çok korkar. Özsaygısı düşük kızlar, özsaygısı düşük erkeklere göre daha çok korkar.
-
AİLE ORTAMINA TEPKİ: Eğer ailede aşırı beklenti, mükemmeliyetçi yapı, eleştirilme gibi yanlış eğitim varsa, küçük yaşlardan itibaren olumsuz değerlendirme ve otorite korkusu oluşabilir.
-
TİTİZLİK VE AŞIRI İSTEKLER: Çocuklukta “Çok kirlisin. Herkes senin için ne der.” Şeklindeki ifadeler veya anne-babanın aşırı titiz olması ya da beklentilerinin fazla olması korkuyu oluşturur.
-
AİLEDEKİ ÇATIŞMALAR: Çocuklukta sürekli kavgalar nedeniyle korku oluşur. Nedeni güvensizliktir. Güvensiz olan birey korkmaya yatkındır.
-
MODEL ALMA: Ailedeki veya yakın çevredeki korkuların model alınması
KORKUNUN TEDAVİSİ
-
STRESLE BAŞA ÇIKMA TEKNİKLERİ: Stresle başa çıkabilmek için bireyi hazırlamak gerekir.
-
AÇIKLAMA: Bireyle durum soyut ve somut olarak değerlendirilir. Eğer korkan çocuk anlayabilecek yaşta ise, olay ve durumlar sık sık açıklanmalı. Okul öncesi dönemde mantıklı (somut) açıklama, okul dönemi ise soyut açıklama yapılır. Mesela canavardan korkuyorsa: “Canavar gören var mı? Eğer canavar olsaydı birileri onu görürdü veya resmini çekerdi. Ya da bizi de rahatsız ederdi. Ama hiç kimse canavar görmedi. Bu senin hayal ettiğin bir şey olabilir mi?” denilerek bu konu hakkında konuşması sağlanır.
-
DUYARSIZLAŞTIRMA: Korkunun üstüne gidip duyarsızlaştırma. Örneğin öcüden korkan çocuğa: “Gel birlikte öcü resmi çizelim.” Denilir. Köpekten korkan çocuk köpek sevdirilir. Batmandan korkan çocuğa batman kıyafeti alıp giydirilir. Yetişkinlerde aşamalı görev tahsisi ile duyarsızlaştırma sağlanır.
-
BİLMEDİKLERİNİ ANLATMA: Bilinmezlik korkuya neden olur. Çocuklar bilmedikleri şeylerden korkarlar. Büyüme ile olacak değişiklikler onlara anlatılmalı. Yetişkinlerde ise, korku nedenleri konusunda daha fazla bilgi sahibi olmaları sağlanır.
-
OYUN: Oyun çocuğun korkusu ile yüzleşerek başa çıkmasına yardımcı olur. Oyun hem duygularla, hem de düşüncelerle başa çıkabilecek bir ortam hazırlar. Çocuk oyun ile rahatlatılır. Bazı yetişkinlerde de bu yöntem kullanılabilir.
-
SÖZEL CESARETLENDİRME: Çok korkulan durum ya da nesne ile ilgili olarak birey cesaretlendirilir. Bunun için korkulan durumda neler yapabileceği konuşulur. Yapması için teşvik edilir.
-
AŞAMALI GÖREV TAHSİSİ: Korku yaratan durum için, en az korkulu durumdan en çok korkulan duruma doğru birey aşamalı olarak yüzleştirilir. Örneğin: karanlıktan korkan bireyin gece lambası yakması, sonra koridorda ışık açması, sonra daha uzak bir odada ışık açması, en sonunda gece hiç ışık olmadan odada kalmasının sağlanması ödev verilir.
-
MODEL OLMA: Korkan çocuk ise, çevredekilerin ve anne-babanın sakin ve iyimser davranarak model olması gerekir.
-
KAS VE NEFES EGZERSİZLERİ: Gevşeme korkuyu azaltır ve duygu kontrolüne yardımcı olur.
Turkish